Żytomierz – pierwszy za Zbruczem: historia narodowego sztandaru nad miastem
13 czerwca 1990 roku to data, która zapisała się złotymi zgłoskami w dziejach Żytomierza. Tego dnia nad ratuszem po raz pierwszy zawisł niebiesko‑żółty sztandar – symbol suwerenności i narodowego odrodzenia. Żytomierz został czwartym obwodowym miastem Ukrainy, które oficjalnie podjęło ten krok, i śmiałym pionierem „po tej stronie Zbrucza” – w sercu Środkowej Ukrainy – działając wbrew naciskowi wciąż istniejącej machiny partyjno-państwowej.
Wcześniej, w marcu i kwietniu 1990 roku, narodowy sztandar zawisł już w galicyjskich miastach: w Tarnopolu (23 marca), we Lwowie (3 kwietnia), w Iwano-Frankiwsku (15 kwietnia) oraz w Stryj (14 marca) i Drohobyczu (2 kwietnia). Tam klimat odrodzenia narodowego był szczególnie silny. Jednak Żytomierz dokonał tego w znacznie trudniejszych warunkach — w strefie wpływów Moskwy i centralnej władzy linii sowieckiej.
Jak wspominał były mer Żytomierza (1990–1992) Witalij Mielnyczuk:
„Kiedy w Żytomierzu… ukraińskie flagi już powiewały nad ratuszami trzech obwodów…, ale tylko w Galicji… A to już inna historia – Żytomierz” .
Demokratyczne zgromadzenia rozpoczęły się już w marcu 1989 roku. Mieszkańcy wychodzili na ulice z niebiesko‑żółtymi wstęgami i flagami, podejmując ryzyko zawodowe i osobiste, by zamanifestować swoją wolę. Sztandar był zrywany niemal co noc, ale już o świcie powracał — dzięki determinacji obywateli.
Żytomierska Rada Miejska, mimo presji, podjęła uchwałę zalegalizowania narodowej symboliki. W skład rady weszli wtedy m.in. Anatolij Krysjuk, Tamara Jaremczuk, Anatolij Szewczuk i sam Witalij Mielnyczuk – osoby, które realnie wybrały Ukrainę przed jej formalnym odrodzeniem w 1991 roku.
Obecnie Żytomierz to ważne centrum administracyjne, kulturalne i edukacyjne regionu, liczące ok. 270 tys. mieszkańców . Miasto, założone około 884 roku, było jednym z najstarszych grodów Rusi Kijowskiej; prawa miejskie nadano mu w 1444 r. W XIX wieku stało się ośrodkiem polskiej i żydowskiej kultury – z seminarium duchownym, kolegium jezuickim i rozwiniętą społecznością żydowską .
W Żytomierzu działa jedyne na Ukrainie Narodowe Muzeum Kosmonautyki im. Siergieja Korolowa, a także liczne instytucje kultury, takie jak filharmonia, teatry, planetarium i uniwersytet .
Dzisiaj, w 35. rocznicę wydarzeń z czerwca 1990 r., warto przypomnieć tamte chwile. Dziękujemy każdemu, kto nie złamał się pod presją i dzięki komu Żytomierz stał się symbolem odwagi i dążenia do wolności.
www.zozpu.org
