Bucza/Kijów, 31 marca – 1 kwietnia 2026 r. Czwarte rocznicowe obchody deokupacji Buczy stały się w tym roku nie tylko aktem pamięci o ofiarach, lecz także pokazem europejskiej jedności i determinacji w sprawie rozliczenia rosyjskich zbrodni. Do Ukrainy przyjechali zarówno szefowie i przedstawiciele parlamentów wielu państw Europy na szczyt „Bucza 2026”, jak i ministrowie spraw zagranicznych państw UE, którzy w tym samym czasie obradowali w Kijowie.
Pamięć w centrum: rocznica, której nie da się „odłożyć”
Ukraina 31 marca upamiętniła czwartą rocznicę zbrodni w podkijowskiej Buczy – miejsca, które po wycofaniu się wojsk rosyjskich stało się jednym z najbardziej przejmujących symboli okupacji i przemocy wobec ludności cywilnej. W relacjach instytucji i mediów pojawiają się różne dane o liczbie ofiar: polski komunikat sejmowy przypomina o „ponad 500” zabitych mieszkańcach miasta, podczas gdy depesze agencyjne i inne źródła podają „ponad 400” cywilów zabitych w mieście i okolicach w okresie okupacji (33 dni). Niezależnie od przyjętej metodologii liczenia, przekaz tegorocznych uroczystości był spójny: Bucza ma przypominać o skali rosyjskich zbrodni i o konieczności ich ścigania.
„Bucza 2026”: szczyt parlamentarny i polska reprezentacja
W ramach obchodów Rada Najwyższa Ukrainy zorganizowała szczyt „Bucza 2026”, na który przyjechali szefowie i przedstawiciele europejskich parlamentów m.in. z Niemiec, Wielkiej Brytanii, Łotwy, Estonii, Rumunii, Islandii i Portugalii. W Buczy obecni byli również przedstawiciele Parlamentu Europejskiego, a także Zgromadzenia Parlamentarnego NATO i Zgromadzenia Parlamentarnego OBWE.
Polski parlament reprezentowały: wicemarszałek Sejmu Monika Wielichowska oraz marszałek Senatu Małgorzata Kidawa‑Błońska. Stronę ukraińską reprezentowali m.in. prezydent Wołodymyr Zełenski, przewodniczący Rady Najwyższej Rusłan Stefanczuk, premier Julia Swyrydenko oraz minister energii Denys Szmyhal.
Hołd dla ofiar: Bucza jako „miejsce prawdy”
Uczestnicy szczytu oddali hołd zamordowanym mieszkańcom miasta przed tablicą przy kościele św. Andrzeja – w miejscu, które dla wielu delegacji stało się symbolicznym „punktem odniesienia” dla rozmowy o wojnie i odpowiedzialności. Po uroczystościach odbyły się rozmowy szefów delegacji parlamentarnych, skoncentrowane na wyzwaniach humanitarnych wynikających z trwającej agresji: od bezpieczeństwa energetycznego po kwestie deportowanych dzieci i wymiany jeńców. Organizatorzy podkreślali też emocjonalny wymiar spotkania z przedstawicielami miejscowej ludności, których świadectwa z czasu okupacji wybrzmiały najmocniej podczas części dyskusyjnej.
Wicemarszałek Monika Wielichowska wskazywała, że Bucza nie była „przypadkową tragedią”, lecz zbrodnią wymagającą rozliczenia, a pamięć o ofiarach jest zobowiązaniem, by nie dopuścić do zapomnienia. Zwracała również uwagę na kwestię przymusowych deportacji ukraińskich dzieci, nazywając je naruszeniem prawa międzynarodowego i wzywając do jednoznacznego potępienia tych działań oraz do powrotu dzieci do rodzin.
– Zbrodnie na ludności cywilnej nie mogą zostać zapomniane – powiedziała marszałek Senatu RP Małgorzata Kidawa-Błońska. Odnosząc się do historycznych doświadczeń Polski, przypomniała również o rosyjskich próbach negowania odpowiedzialności za zbrodnię katyńską. – Przez wiele lat Rosjanie kłamali, że nie było Katynia i że to nie była ich zbrodnia. Potrzeba było lat, żeby publicznie przyznali się, że to oni dokonali tej strasznej zbrodni na polskich oficerach. Dokładnie to samo dzieje się teraz z Buczą. Wymazują to ze swojej świadomości, ale nie ukryją tej zbrodni – podkreśliła.
Równoległa wizyta ministrów UE: sprawiedliwość jako warunek pokoju
Tego samego dnia do Buczy przyjechali również ministrowie spraw zagranicznych państw UE, m.in. z szefową unijnej dyplomacji Kają Kallas, szefem MSZ Ukrainy Andrijem Sybihą oraz komisarzem UE ds. obrony i kosmosu Andriusem Kubiliusem. Delegacja złożyła znicze pod pomnikiem ofiar i odwiedziła cerkiew z wystawą dokumentującą rosyjskie zbrodnie.
Kallas mówiła o potrzebie zwiększania presji na Rosję i o konieczności doprowadzenia do realnych negocjacji, a nie ich pozorowania; podkreślała również, że bez odpowiedzialności nie ma mowy o sprawiedliwym i trwałym pokoju. W relacjach podkreślano, że sama obecność unijnych ministrów w Buczy to sygnał: Europa – mimo konkurujących kryzysów w innych regionach – nie chce dopuścić, by wojna w Ukrainie zeszła na drugi plan.
Wspólne oświadczenie: trybunał, komisja roszczeń, ICC
Kulminacją dnia dyplomatycznego było wspólne oświadczenie wydane z okazji nieformalnego spotkania ministrów spraw zagranicznych UE w Kijowie i w Buczy. W dokumencie państwa i instytucje potwierdziły „niezachwiane zobowiązanie” do pełnej odpowiedzialności Federacji Rosyjskiej za naruszenia prawa międzynarodowego, w tym za agresję.
Oświadczenie wskazuje na postęp prac nad Specjalnym Trybunałem ds. zbrodni agresji (w formule rozwijanej przy Radzie Europy przy wsparciu UE) oraz nad utworzeniem Międzynarodowej Komisji Roszczeniowej; wyrażono też wsparcie dla dochodzeń Międzynarodowego Trybunału Karnego. To ważne, bo – jak podkreślają komentatorzy – mechanizmy rozliczeń mają dziś stać się nie dodatkiem do polityki, ale jej fundamentem: sprawiedliwość jest przedstawiana jako niezbędny element pokoju „kompleksowego, sprawiedliwego i trwałego”.
Zakończenie: deklaracje i zobowiązanie do dalszego wsparcia
Na finiszu szczytu parlamentarnego „Bucza 2026” delegacje przyjęły wspólną deklarację potępiającą rosyjską agresję i potwierdzającą poszanowanie suwerenności oraz integralności terytorialnej Ukrainy. Uczestnicy spotkali się też z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim, rozmawiając o dalszych działaniach na rzecz zakończenia wojny.
Wizyta Małgorzaty Kidawy‑Błońskiej – połączona z jej mocnym przesłaniem o europejskich konsekwencjach wojny – wpisała się w szerszą narrację tegorocznych obchodów: pamięć o Buczy ma prowadzić do konkretu. Konkret ten ma dwa wymiary: dalsze, praktyczne wsparcie Ukrainy (w tym w obszarze energii i humanitarnym) oraz budowę narzędzi prawnych, które pozwolą ścigać sprawców i dochodzić roszczeń.
