W Warszawie odbył się XII Zjazd Federacji Mediów Polskich na Wschodzie, trwający od poniedziałku do środy, którego oficjalna inauguracja miała miejsce 13 października 2026 roku w gmachu Sejmu RP. Podczas trzydniowego wydarzenia odbyły się liczne spotkania, dyskusje i panele poświęcone przyszłości polskich mediów, ich finansowaniu oraz wyzwaniom, przed którymi stoją redakcje polonijne.
Uczestników zjazdu uroczyście powitali Halina Szczotka, prezes Federacji Mediów Polskich na Wschodzie, Mikołaj Falkowski, prezes Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego, oraz Lilia Luboniewicz, prezes Fundacji Wolność i Demokracja. W zjeździe uczestniczyli również przedstawiciele władz państwowych, w tym Piotr Zgorzelski, wicemarszałek Sejmu RP, oraz Robert Tyszkiewicz, koordynator ds. Polonii i Polaków za Granicą w Kancelarii Senatu.
Odpowiedzialność za słowo w czasach cyfryzacji
Gościem specjalnym Zjazdu był Andrzej Poczobut, znany dziennikarz i działacz mniejszości polskiej na Białorusi. W swoim wystąpieniu odniósł się do współczesnych przekian technologicznych w mediach:
„Żyjemy w czasach, że człowiek z telefonem komórkowym może mieć większą siłę rażenia niż niejedna redakcja. Ale to nie oznacza jednocześnie bycia dziennikarzem. Bo dziennikarstwo to odpowiedzialność za słowo”.
Poczobut zaznaczył, że pomimo skrajnie różnych uwarunkowań prawnych i politycznych, w jakich operują poszczególne redakcje, kluczowym spoiwem pozostaje polskość i misja docierania do rodaków na całym świecie.
Rewolucja technologiczna: Sztuczna inteligencja w redakcjach
Ważnym punktem programu był panel poruszający temat wykorzystania sztucznej inteligencji (AI) w pracy redakcyjnej. Uczestnicy zjazdu analizowali, jak algorytmy generatywne mogą wspomóc mniejsze, często niedofinansowane redakcje w automatyzacji zadań, tłumaczeniach czy szybszym przygotowywaniu materiałów informacyjnych.
W dyskusji zwrócono jednak szczególną uwagę na nowe wyzwania etyczne, zagrożenia związane z dezinformacją, weryfikacją źródeł oraz zacieraniem granicy między pracą człowieka a tekstem generowanym maszynowo. W kontekście przesłania Andrzeja Poczobuta o „odpowiedzialności za słowo”, debata nad AI uwypukliła, że żadna technologia nie zastąpi etyki zawodowej i unikalnej perspektyw, którą budują polscy dziennikarze.
Panel „Finansowanie mediów polskich na Wschodzie”
W tej części dyskutowano o konkretnych możliwościach wspierania polskich redakcji i zapewnienia im dalszego stabilnego funkcjonowania. Temat został zdominowany przez kwestię drastycznych cięć budżetowych. Głos w tej sprawie zabrała prezes Federacji, Halina Szczotka, przytaczając konkretne dane finansowe. W ubiegłym roku państwo polskie przeznaczyło na wsparcie rodzimych mediów na Wschodzie 22 miliony złotych, podczas gdy w bieżącym roku kwota ta została zredukowana o połowę (do 11 mln zł).
„Mamy za sobą bardzo trudny rok. Wielu redakcjom udało się przeżyć, ale są takie, które nie przetrwały albo musiały zwolnić dziennikarzy. To nie jest jałmużna, ale pieniądze, które potrzebujemy na rzetelną pracę” – apelowała Szczotka, podkreślając konieczność zapewnienia ciągłości funkcjonowania redakcji przez cały rok.
Głos opozycji parlamentarnej wybrzmiał za sprawą posła Jana Dziedziczaka. Parlamentarzysta, odnosząc się do obecnej polityki dotacyjnej, apelował o zdecydowane zwiększenie finansowania polskiej prasy i portali na Wschodzie. Dziedziczak skrytykował obecną formę przydzielania środków, wzywając do odejścia od skomplikowanych procedur konkursowych, które generują niepewność i utrudniają systematyczne planowanie działalności.
Do tych postulatów odnieśli się przedstawiciele strony rządowej i instytucji dotujących. Robert Tyszkiewicz tłumaczył trudną sytuację faktem, że do Senatu wpłynęło aż 1513 projektów na łączną kwotę 444 mln złotych. Przy tegorocznej puli wynoszącej 72 mln zł na projekty polonijne na całym świecie, aż 40 procent środków skierowano na Wschód.
Z kolei Mikołaj Falkowski również postulował rezygnację z systemu konkursowego na rzecz stałych, przewidywalnych budżetów. Artur Kozłowski, dyrektor Biura Polonijnego Senatu RP, bronił jednak transparentności konkursów, zapowiadając jednocześnie modyfikacje regulaminu na 2027 rok w oparciu o sugestie Polonijnej Rady Konsultacyjnej.
Wojenna rzeczywistość: „Nie pozwolić zapomnieć, nie pozwolić zamilknąć”
Najbardziej poruszającym elementem zjazdu był panel dedykowany roli polskich mediów w Ukrainie. W dyskusji wzięli udział dziennikarze na bieżąco relacjonujący skutki pełnoskalowej inwazji rosyjskiej:
• Wiktoria Laskowska – redaktor kwartalnika „Tęcza Żytomierszczyzny”
• Jerzy Wójcicki – redaktor miesięcznika „Słowo Polskie”
• Anżelika Plaksina – redaktor „Dziennika Kijowskiego”
Rozmowa dotyczyła znaczenia polskich mediów w Ukrainie, dokumentowania rzeczywistości wojennej, pielęgnowania polskiej tożsamości oraz zachowania pamięci historycznej. W obliczu wojny media te pełnią szczególną rolę – informują, integrują środowiska polskie i pomagają zachować więź z ojczyzną przodków.
Prelegenci podzielili się dramatycznymi faktami. Wiktoria Laskowska wskazała, że w obwodzie żytomierskim pogrzeby rodaków zabitych w wyniku działań wojennych stały się codziennością. Jerzy Wójcicki przywołał dane ONZ, według których 40 procent dzieci w Ukrainie cierpi obecnie na zespół stresu pourazowego (PTSD), wskazując też na ciężką sytuację seniorów, których emerytury są rażąco niższe niż na Białorusi czy w Rosji. Z kolei Anżelika Plaksina opisała destrukcję infrastruktury cywilnej oraz traumę najmłodszego pokolenia, wywołującą u dzieci panikę na widok zwykłych samolotów pasażerskich.
Wybory władz Federacji na kadencję 2026/2027
Podczas wewnętrznych obrad Federacji odbyły się wybory władz na nową kadencję. Prezesem ponownie została wybrana Halina Szczotka. W skład Zarządu weszła Wiktoria Laskowska, natomiast Jerzy Sokalski i Wiktoria Pilipczuk zostali dokooptowani jako członkowie Rady Programowej.
Gratulujemy nowo wybranym władzom i życzymy owocnej pracy na rzecz rozwoju polskich mediów na Wschodzie, ochrony polskiego słowa oraz pielęgnowania pamięci i tożsamości narodowej.
Wydarzenie zostało współfinansowane ze środków Kancelarii Senatu RP w ramach sprawowania opieki nad Polonią i Polakami za granicą 2026. Organizatorami były Fundacja „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego, Fundacja Wolność i Demokracja oraz Federacja Mediów Polskich na Wschodzie.
Wiktoria Laskowska
