15 stycznia 2025 roku w Żytomierzu odbyło się spotkanie przedstawicieli polskich organizacji działających w obwodzie żytomierskim, zorganizowane z inicjatywy Prezes Żytomierskiego Obwodowego Związku Polaków na Ukrainie Wiktorii Laskowskiej. Uczestnicy wyrazili przekonanie, że oddolne, obywatelskie działania oraz współpraca regionalna są kluczowe dla skutecznej reprezentacji interesów Polaków na Ukrainie. Zaznaczono, również, znaczenie wzmocnienia współpracy pomiędzy organizacjami, zarówno na poziomie lokalnym, jak i ogólnoukraińskim.
Obwód żytomierski pozostaje regionem o największym skupisku ludności polskiego pochodzenia na Ukrainie, co – jak podkreślono – uzasadnia potrzebę szczególnej uwagi i wsparcia ze strony instytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Polacy oczekują wsparcia ze strony Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP, Konsulatu Generalnego RP w Winnicy oraz instytucji krajowych w zakresie organizacyjnym, programowym i instytucjonalnym.
W spotkaniu uczestniczyli reprezentanci 17 organizacji polskich obwodu żytomierskiego, które zgromadziło przedstawicieli środowisk polonijnych z regionu. Część zaproszonych nie mogła wziąć udziału z powodu przerw w dostawie energii elektrycznej oraz braku dostępu do Internetu, co jest bezpośrednim skutkiem trwającej rosyjskiej agresji wojskowej przeciwko Ukrainie. Mimo to frekwencja i zaangażowanie uczestników potwierdziły, że takie spotkania są niezwykle potrzebne i oczekiwane.
Spotkanie miało charakter roboczy i konsultacyjny, a jego głównym celem była wymiana doświadczeń, omówienie bieżących wyzwań oraz wypracowanie wspólnych stanowisk, które zostały przedstawione Ministerstwu Spraw Zagranicznych RP oraz Konsulatowi Generalnemu RP w Winnicy.
Odbyła się rzeczowa i konstruktywna wymiana opinii, co pozwoliło na wypracowanie wspólnych zasad i priorytetów działań w obszarze edukacji, kultury, nauki oraz dziedzictwa. Istotnym elementem spotkania były wystąpienia prezesów organizacji i nauczycieli języka polskiego, którzy zabrali głos, dzieląc się swoim doświadczeniem, problemami i dobrymi praktykami.
W trakcie spotkania głos zabrali m.in. Mirosława Starowierów, Irena Wachowska, Żanna Szyszkina, Zofia Kowalska, Dina Chalimonczuk, Jurij Sokalski, Ludmiła Wolska, Wiktoria Laskowska oraz in. którzy poinformowały o stanie nauczania jeżyka polskiego oraz działalności organizacji w regionie.
Stabilna liczba uczniów mimo wojny
Pomimo niezwykle trudnych warunków wojennych zainteresowanie nauką języka polskiego w obwodzie żytomierskim nie maleje, a liczba uczniów pozostaje na stabilnym poziomie. Świadczy to o potrzebie podtrzymywania języka, kultury i tożsamości narodowej wśród polskiej mniejszości w Ukrainie. Wojna a codzienne funkcjonowanie szkół rosyjska agresja w istotny sposób wpływa na proces nauczania. Zajęcia prowadzone są zarówno stacjonarnie, jak i w trybie on-line, jednak każdorazowo muszą być przerywane w przypadku alarmów lotniczych. Dodatkowe trudności stanowią częste braki prądu, ogrzewania oraz dostępu do Internetu, co znacząco utrudnia regularną pracę dydaktyczną.
Warto zaznaczyć, że Ukraina od 2027 r. wprowadza reformę edukacji szkolnej, która wpłynie zarówno na uczniów szkół średnich, jak i młodsze dzieci. Jest planowana likwidacja klas 10–11 w mniejszych miejscowościach, w tym w licznych wsiach zamieszkanych przez Polaków, realnie pozbawia młodzież możliwości dalszej nauki. Dlatego utrzymanie i rozwój polskiej szkoły podstawowej oraz liceum w Żytomierzu uznano za strategiczne dla przyszłości młodego pokolenia polskiej mniejszości narodowej.
Szczególnie istotnym problemem stały zaostrzone przepisy od 1 lipca 2025 r. dotyczące poświadczania znajomości języka polskiego przez cudzoziemców, wymagające oficjalnego certyfikatu (najczęściej na poziomie B2, a w szkołach policealnych min. B1) dla kandydatów na studia w Polsce. W obecnych warunkach wojennych młodzież z Ukrainy ma bardzo ograniczone możliwości przystąpienia do takich egzaminów – zarówno na miejscu, jak i w Polsce. W związku z tym zaproponowano stworzenie możliwości zdawania egzaminów certyfikatowych przy placówkach konsularnych lub utworzenie jednego ośrodka egzaminacyjnego dla całej Ukrainy, zlokalizowanego w regionie względnie bezpiecznym. Takie rozwiązanie byłoby realnym wsparciem dla młodzieży planującej kontynuację nauki w Polsce.
Wiktoria Laskowska, poinformowała o konferencji zorganizowanej 8 grudnia przez Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. św. Maksymiliana Marii Kolbego. Również, przekazała informacje dotyczące zmian w przepisach związanych z Kartą Polaka, zwracając uwagę na ich praktyczne konsekwencje dla Polaków mieszkających na Ukrainie.
Dyżury konsularne i ochrona dziedzictwa
Związek Polaków zwrócił się także z prośbą o kontynuację dyżurów konsularnych w Żytomierzu, w szczególności w zakresie przyjmowania wniosków o nadanie i przedłużenie Karty Polaka. Zaproponowano, aby dyżury te odbywały się w Centrum Kultury Polskiej w Żytomierzu – siedzibie Żytomierskiego Obwodowego Związku Polaków na Ukrainie, który pełni funkcję organizacji parasolowej dla wszystkich polskich stowarzyszeń w regionie.
Podkreślono, również, znaczenie stałej współpracy z MSZ i Konsulatem RP przy organizacji uroczystości patriotycznych, historycznych i kulturalnych, w tym wydarzeń o charakterze ogólnoukraińskim i międzynarodowym.
Szczególną wagę przywiązano do opieki nad polskim dziedzictwem historycznym i kulturowym, upamiętniania historii oraz realizacji inicjatyw związanych z pamięcią o żołnierzach z 1920 roku. Zdaniem organizacji, są to działania kluczowe dla zachowania pamięci historycznej i tożsamości polskiej społeczności na Ukrainie.
Przedstawione zostały również wnioski i założenia wypracowane podczas tego wydarzenia, w tym zasady współpracy, dostępności i wsparcia dla środowisk polonijnych.
Uczestnicy spotkania zgodnie uznali, że inicjatywa ta powinna być kontynuowana, a dialog pomiędzy organizacjami rozwijany. Pozostałe polskie organizacje, które chcą dołączyć się we wspólnego działania, zapraszamy do współpracy. Tylko poprzez jedność, wymianę doświadczeń i wzajemne wsparcie możliwe jest skuteczne działanie na rzecz polskiej społeczności na Ukrainie.
www.zozpu.org za Wiktoria Laskowska Kongres Oświaty Polonijnej
